विविध खंडांमध्ये प्रवास आणि नोकरी केल्यानंतर, आणि भारताची झपाट्याने होणारी प्रगती पाहिल्यावर, माझ्या मनात एक प्रश्न उभा राहिला—आपल्या देशात अजूनही कशाची कमतरता आहे? आपले प्राचीन ज्ञान आणि आधुनिक यश असूनही, आपल्या काही दैनंदिन सवयी आपल्याला 'विकसित' राष्ट्रांच्या मानकांपर्यंत पोहोचण्यापासून रोखत आहेत. मी आपल्या अशाच काही रोजच्या सवयी आणि अस्वस्थ करणाऱ्या गोष्टींची नोंद केली आहे. मला आशा आहे की, आपली 'जनरेशन-झेड' (Gen-Z) याकडे लक्ष देईल आणि सर्व भारतीयांसाठी व येणाऱ्या पिढ्यांसाठी एक दर्जेदार जीवनशैली निर्माण करेल. या ब्लॉगद्वारे मला आपल्या संस्कृतीचा आणि समाजाचा अविभाज्य भाग असलेल्या या सवयींवर प्रकाश टाकायचा आहे; कदाचित आपण स्वतःवर हसायला शिकू, त्यातली गंमत शोधू किंवा आपली जगण्याची पद्धत सुधारू.
या अशा काही त्रासदायक सवयी आहेत ज्या आपण कधीकधी सहन करू शकत नाही, पण इतरांच्या ज्या लहान गोष्टी आपल्याला वेड लावतात त्यांची नोंद घेऊया. उदाहरणार्थ, बस प्रवासात कोणाचे तरी मोठमोठ्याने बोलणे आपल्याला विनामूल्य डोकेदुखी देऊन जाते.
खाजगी आयुष्यात डोकावणे (Invading Privacy): आपण सर्वांनी याचा अनुभव घेतला आहे—कोणीतरी असा काही खाजगी प्रश्न विचारतो की आपल्याला मनात येते, "अरे, हा तुझा विषय नाहीये," पण आपण उद्धटपणे उत्तर देऊ शकत नाही. पण प्रामाणिकपणे सांगायचे तर, नकळतपणे आपणही कधी ना कधी विचारलेच असेल, "मग, लग्न कधी करताय?" किंवा "पगार किती आहे?" समोरच्यासाठी हा संवेदनशील विषय असू शकतो हे आपण विसरतो.
दुसऱ्यांचे मूल्यमापन करणे (Judging Others): हा तर आपला 'राष्ट्रीय विरंगुळा' आहे. एखाद्याच्या पेहरावावरून किंवा जीवनशैलीवरून आपण त्याला पारखले नाही असे कधी घडले आहे का? पण लक्षात घ्या, आपल्याला त्यांची पूर्ण कहाणी माहित नसते. कदाचित त्यांचा दिवस खराब जात असेल (किंवा खूप चांगला). टोमणे मारण्यापेक्षा थोडी दयाळूपणा दाखवण्यावर भर देऊया.
सार्वजनिक जागांवर अतिक्रमण (Encroaching Public Spaces): हे तर 'काहीही न समजण्याचे' एक उत्तम कौशल्य आहे. फूटपाथवर पूर्ण ताबा मिळवणारे फेरीवाले, सार्वजनिक वाहतुकीत जोरात ओरडून बोलणारे लोक, किंवा गर्दीच्या बसमध्ये दुसऱ्याच्या हाताच्या जागेवर (armrest) कब्जा करणारे लोक आपण नेहमीच पाहतो. आपल्या सहकाऱ्यांचा थोडा विचार करणे आवश्यक आहे.
मोठ्याने बोलणे (Speaking Loudly): सार्वजनिक वाहतुकीत जणू काही गाण्यांचा कार्यक्रमच सुरू असतो. काही लोकांना वाटते की बस म्हणजे त्यांचा वैयक्तिक कॉन्सर्ट हॉल आहे. कॉरिडॉरमध्येही तसेच! आपली ऊर्जा आपल्या स्वतःच्या विचारांसाठी आणि वेळेसाठी वाचवून ठेवलेली बरी.
अजबाबदार नागरिकत्व (The Banana Peel Incident): आणि मग येतो तो फेरीवाला जो भरगच्च फूटपाथवर केळीचे साल फेकून देतो, ज्यामुळे कोणाचाही पाय घसरून अपघात होऊ शकतो. जेव्हा तुम्ही त्यांना ते उचलण्यास नम्रपणे सांगता, तेव्हा ते असे काही उद्धटपणे वागतात जणू भाजी विकून ते तुमच्यावर उपकारच करत आहेत.
वाहतुकीचा गोंधळ (Traffic Chaos): नियम हे मोडण्यासाठीच असतात (की काय?). काही लोकांना वाटते ट्रॅफिकचे नियम म्हणजे फक्त काही 'सूचना' आहेत. जसे की:
"कोणी बघत नाहीये" म्हणून सिग्नल तोडणे.
"सोयीचे आहे" म्हणून विरुद्ध दिशेने गाडी चालवणे.
"फक्त एक मिनिटासाठी" म्हणून 'नो पार्किंग' मध्ये गाडी लावणे.
पादचाऱ्यांना किंवा इतर वाहनांना वाट न देणे.
"मज्जा येते" किंवा संवादाचे साधन म्हणून विनाकारण हॉर्न वाजवणे.
लक्षात ठेवा, ट्रॅफिकचे नियम आपल्या सुरक्षिततेसाठीच आहेत!
अनोळखी लोकांशी वागणूक (Silent Treatment): जेव्हा आपण एखाद्या अनोळखी व्यक्तीला किंवा शेजाऱ्याला भेटतो, तेव्हा साधे "हाय" म्हणणे किंवा एक स्मितहास्य खूप काही करून जाते. पण नाही, आपण आपल्या पायांकडे बघतो, फोनमध्ये डोकं घालतो किंवा समोरची व्यक्ती दिसली की नजर वळवतो. एक छोटेसे हसू आपल्याला मारणार नाही, हो ना? सामाजिक संवादातील हा सौजन्याचा अभाव आपण कसा सुधारू शकतो?
लिफ्टचे शिष्टाचार (Lift Etiquette): लिफ्टमध्ये शिरतानाची घाई विचारू नका—लोक आतल्या माणसांना बाहेर येऊ न देताच आत घुसण्याचा प्रयत्न करतात. मित्रांनो, आधी बाहेर येणाऱ्यांना वाट द्या, मग तुम्ही आरामात आत जाऊ शकता!
मध्यरात्रीच्या पार्ट्या: निवासी अपार्टमेंटमध्ये तरुण विद्यार्थ्यांकडून आयोजित केल्या जाणाऱ्या उशिरा रात्रीच्या पार्ट्या नागरिक जबाबदारीच्या अभावाचे लक्षण आहेत. वारंवार सांगूनही आवाजाची पातळी मर्यादित ठेवली जात नाही, ज्याचा ज्येष्ठ नागरिक, कुटुंबे आणि लहान मुलांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होतो. 'मी भाडे देतो' ही अहंकारी वृत्ती सोडून समाजाचा विचार करणारी खरी नागरी जाणीव लहानपणापासूनच जोपासली पाहिजे.
आपल्या मातांना अपेक्षित असलेला 'मर्यादा पाळणारा माणूस' बनण्याची वेळ आता आली आहे. खूप राग आला तर एक दीर्घ श्वास घ्या आणि पुढे चला. देशाच्या वाढत्या अर्थव्यवस्थेसोबतच बालवाडीपासून 'नागरी शिक्षण' अनिवार्य करण्याची गरज असताना, आपण स्वतःपासून सुरुवात करूया. या ब्लॉगला एक नम्र आणि विनोदी आठवण म्हणून घ्या: आपण एका महान इतिहासाचा महान देश आहोत—सुपरमार्केटच्या रांगेत उभे असताना आपण 'त्रासदायक भारतीय' (Irritatingly Indian) होणे थांबवायला हवे!
चालत
राहा, जॉनी!! (Keep walking,
Johnny!!)
परिस्थिती
काहीही असो, पुढे चालत
रहा.
सुरेश
रामदुर्गकर
१७
डिसेंबर २०२५
Comments